شکل 1-3- ساختار شبیه سازی شده هیدروکسی آپاتیت در طول جهت [٠٠٠١][31]22
شکل 1-4- ساختار آپاتیت و فلوروآپاتیت23
شکل 1-5- ساختار کریستالی α و β- کلسیم پیروفسفات26
شکل 1-6- تصویرSEM کلسیم پیروفسفات تترا هیدرات29
شکل 1-7- تصویرSEM کلسیم فسفاتهای آپاتیتی29
شکل 1-8- تصویر SEM نانوذرات کلسیم فسفات30
شکل 1-9- تصویرSEM نانو کامپوزیتهای دوفازی کلسیم فسفات30
شکل 1-10- تصویر TEM ترکیبات کلسیم فسفات31
شکل 1-11- تصویر SEM نانوساختارهای کلسیم فسفات31
شکل 1-12- تصاویر SEM بیوسرامیکهای کلسیم فسفات32
شکل 1-13- تصویر SEM نانوذرات تری کلسیم فسفات33
شکل 1-14- تصویر SEM نانوذرات هیدروکسی آپاتیت33
شکل 1-15- ساختار آلومینوم فسفاتهای مختلف35
شکل 1-16- الگوی XRD زئولیت AlPO4-535
شکل 1-17- کانال عمودی AlPO4-5 مشاهده شده درطول جهت [٠٠١]36
شکل1-18- AlPO4-5 مشاهده شده در طول جهت [٠٠١]36
شکل 1-19- تصویر SEM نانوکریستالهای آلومینیوم فسفات39
شکل 1-20- تصویر SEM کریستالهای هگزاگونال آلومینیوم فسفات40
شکل 1-21- تصاویر SEM نمونههای تهیه شده در pH برابر با 941
شکل 1-22- تصویر SEM از AlPO4-541
شکل 2-1- الگوی XRD نانوساختارهای آلومینیوم فسفات سنتز شده از فسفر تری کلرید46
شکل 2-2- تصویر SEM نانوساختارهای آلومینیوم فسفات سنتز شده از فسفر تری کلرید47
شکل 2-3- طیف FT-IR نانوساختارهای آلومینیوم فسفات سنتز شده از فسفر تری کلرید47
شکل 2-4- الگوی XRD نانوساختارهای کلسیم فسفات سنتز شده از فسفر تری کلرید48
شکل 2-5- تصویر SEM نانوساختارهای کلسیم فسفات سنتز شده از فسفر تری کلرید48
شکل 2-6- طیف FT-IR نانوساختارهای کلسیم فسفات سنتز شده از فسفر تری کلرید49
شکل 2-7- الگوی XRD نانوساختارهای کلسیم فسفات سنتز شده از تری متیل فسفات50
شکل 2-8- تصویر SEM نانوساختارهای کلسیم فسفات سنتز شده از تری متیل فسفات50
شکل 2-9- طیف FT-IR نانوساختارهای کلسیم فسفات سنتز شده از تری متیل فسفات50
شکل 2-10-طیف EDX نانوساختارهای کلسیم فسفات سنتز شده از تری متیل فسفات51
شکل 2-11- تصویر SEM نانوساختارهای کلسیم فسفات سنتز شده از تری بوتیل فسفات52
شکل 2-12- الگوی XRD نانوساختارهای کلسیم فسفات سنتز شده از تریس(2‐اتیلهگزیل)فسفات53
شکل 2-13- تصویر SEM نانوساختارهای کلسیم فسفات سنتز شده از تریس(2‐اتیلهگزیل)فسفات53
شکل 2-14- الگوی XRD نانوساختارهای آلومینیوم فسفات سنتز شده از تری متیل فسفات54
شکل 2-15- تصویر SEM نانوساختارهای آلومینیوم فسفات سنتز شده از تری متیل فسفات55
شکل 2-16- طیف FT-IR نانوساختارهای کلسیم فسفات سنتز شده از تری متیل فسفات55
شکل 2-17-طیف EDX نانوساختارهای آلومینیوم فسفات سنتز شده از تری متیل فسفات55
شکل 2-18- تصویر SEM نانوساختارهای آلومینیوم فسفات سنتز شده از تری بوتیل فسفات56
شکل 2-19- الگوی XRD نانوساختارهای آلومینیوم فسفات سنتز شده از تریس(2‐اتیلهگزیل)فسفات57
شکل 2-20- تصویر SEM نانوساختارهای آلومینیوم فسفات سنتز شده از تریس(2‐اتیلهگزیل)فسفات57
شکل 3-1- الگوی XRD آلومینوم فسفات آمورف59
شکل 3-2- الگوی XRD آلومینوم فسفات آمورف پس از کلسینه شدن در دمای 600 درجه60
شکل 3-3- الگوی XRD نانوساختارهای آلومینیوم فسفات سنتز شده از فسفر تری کلرید61
شکل 3-4- تصویر SEM نانوساختارهای آلومینیوم فسفات سنتز شده از فسفر تری کلرید63
شکل 3-5- طیف FT-IR نانوساختارهای آلومینیوم فسفات سنتز شده از فسفر تری کلرید64
شکل 3-6- الگوی XRD نانوساختارهای کلسیم فسفات سنتز شده از فسفر تری کلرید65
شکل 3-7- تصاویر SEM نانوساختارهای کلسیم فسفات سنتز شده از فسفر تری کلرید67
شکل 3-8- طیف FT-IR نانوساختارهای کلسیم فسفات سنتز شده از فسفر تری کلرید68
شکل 3-9- الگوی XRD کلسیم فسفات آمورف69
شکل 3-10- تصویر SEM کلسیم فسفات آمورف70
شکل 3-11- الگوی EDX کلسیم فسفات آمورف71
شکل 3-12- الگوی XRD نانوساختارهای کلسیم فسفات سنتز شده از تری متیل فسفات72
شکل 3-13- تصاویر SEM نانوساختارهای کلسیم فسفات سنتز شده از تری متیل فسفات در مقیاسهای 300 نانومتر و 1 میکرومتر74
شکل 3-14- طیف FT-IR نانوساختارهای کلسیم فسفات سنتز شده از تری متیل فسفات75
شکل 3-15-طیف EDX نانوساختارهای کلسیم فسفات سنتز شده از تری متیل فسفات76
شکل 3-16- تصویر SEM میکروساختارهای کلسیم فسفات سنتز شده از تری بوتیل فسفات77
شکل 3-17- الگوی XRD نانوساختارهای کلسیم فسفات سنتز شده از تریس(2‐اتیلهگزیل)فسفات78
شکل 3-18- تصویر SEM نانوساختارهای کلسیم فسفات سنتز شده از تریس(2‐اتیلهگزیل)فسفات79
شکل 3-19- الگوی XRD نانوساختارهای آلومینوم فسفات سنتز شده از تری متیل فسفات81
شکل 3-20- تصویر SEM نانوساختارهای آلومینیوم فسفات سنتز شده از تری متیل فسفات82
شکل 3-21- طیف FT-IR نانوساختارهای آلومینیوم فسفات سنتز شده از تری متیل فسفات83
شکل 3-22-طیف EDX نانوساختارهای آلومینوم فسفات سنتز شده از تری متیل فسفات84
شکل 3-23- تصویر SEM نانوساختارهای آلومینیوم فسفات سنتز شده از تری بوتیل فسفات85
شکل 3-24- الگوی XRD نانوساختارهای آلومینیوم فسفات سنتز شده از تریس(2‐اتیلهگزیل)فسفات86
شکل 3-25- تصویر SEM نانوساختارهای آلومینیوم فسفات سنتز شده از تریس(2‐اتیلهگزیل)فسفات87
فهرست جدولها
جدول1-1- خواص فیزیکی نمکهای مختلف کلسیم فسفات[20،23]14
جدول 1-2- پارامترهای ساختار کریستالی α-,β- Ca2P2O726
جدول 1-3- مثالهایی از ترکیبات حفرهدار آلومینوم فسفات37
جدول 2-1- مواد شیمیایی مصرفی44
جدول 3-1- پارامترهای شبکه کریستالی ترکیب آلومینیوم فسفات در سه ساختار ارتورومبیک، آنورتیک و هگزاگونال62
جدول 3-2- پارامترهای شبکه کریستالی ترکیب تتراگونال کلسیم فسفات66
جدول 3-3- دادههای طیفی حاصل از آنالیز EDX کلسیم فسفات آمورف71
جدول 3-4- پارامترهای شبکه کریستالی ترکیب ارتورومبیک کلسیم فسفات73
جدول 3-5- دادههای طیفی حاصل از آنالیز EDX نانوساختارهای کلسیم فسفات سنتز شده از تری متیل فسفات76
جدول 3-6- پارامترهای شبکه کریستالی ترکیب ارتورومبیک آلومینیوم فسفات80
جدول 3-7- دادههای طیفی حاصل از آنالیز EDX نانوساختارهای آلومینیوم فسفات سنتز شده از تری متیل فسفات84
اختصارات
(α/β-) TCP – (Alpha/Beta-) Tricalcium Phosphate
ACP – Amorphous Calcium Phosohate
BCP – Bisphasic Calcium Phosphate
CA – Carbonated Apatite
CDHA – Calcium-deficient Hydroxyapatite
DCP – Dicalcium Phosphate
DCPA – Dicalcium Phosphate Anhydrate
DCPD – Dicalcium Phosphate Dehydrate (Brushite)
EDS – Energy Dispersive System
FTIR – Fourier Transform Infrared Spectroscopy
HA – Hydroxyapatite
MCPA – Monocalcium Phosphate Anhydrous
MCPM – Monocalcium Phosphate Monohydrate
OCP – Octacalcium Phosphate
SEM – Scanning Electron Microscopy
TTCP – Tetracalcium Phosphate
XRD – X-ray Diffraction
1- مقدمه
1-1- نانو فناوری
نانو فناوری دانش و فنی است که اخیراً توجه زیادی را به خود معطوف کرده است. این فناوری که یک رویکرد جدید در تمامی رشتههاست، توانایی تولید مواد، ابزار و سیستمهای نوین را با دستکاری در سطوح اتمی و مولکولی دارد. امروزه حوزهی کاربردی این فناوری به تمامی علوم کشیده شده و محبوبیت بینرشتهای یافته است؛ به طوری که گسترهی کاربردی این فناوری در علوم پزشکی، فناوری زیستی، مواد، فیزیک، مکانیک، برق، الکترونیک و شیمی به حدی است که میتوان از آن به عنوان یکی از انقلابهای بزرگ علمی دنیا نام برد. این فناوری، روشی نو برای حل مشکلات و پاسخگویی به بسیاری از سوالات مطرح در علوم مختلف ارائه میکند که تا کنون، بشر موفق به رفع و یا پاسخ دادن به آنها نشده است.
رفتارهای جدیدی که در مقیاس نانو مشاهده می‌گردند، لزوماً براساس رفتارهای مشاهده شده در ابعاد بزرگ‌تر قابل پیش‌بینی نیستند. تغییرات مهم رفتاری که عمدتاً ناشی از اثرات کوانتومی کاهش ابعاد هستند، به ‌علت نزدیکی و قابل مقایسه بودن اندازهی ذرات یا ریزساختارها، با مقیاس طولی میانگین پدیده‌های فیزیکی و شیمیایی، رخ می‌دهد. خصوصیات موجیشکل الکترون‌ها (مکانیک کوانتومی) در درون مواد و اتمها، توسط تغییرات مواد در مقیاس نانومتری تحت‌تأثیر قرار می‌گیرد. با ایجاد ساختارهای نانومتری، کنترل خصوصیات اساسی مواد، مانند دمای ذوب، رفتار مغناطیسی، ظرفیت شارژ و حتی رنگ آنها بدون تغییر ترکیب شیمیایی مواد، ممکن خواهد بود[1].

1-2- تاریخچهی نانو فناوری
استفاده از نانوفناوری توسط انسان، برخلاف تصور عمومی، دارای سابقهی تاریخی طولانی میباشد. در این رابطه شواهدی مبنی بر نانوساختاری بودن رنگ آبی به کار برده شده توسط قوم مایا، وجود دارد. پس از آن رومیها از این مواد در ساخت جامهایی با رنگهای زنده استفاده کردند، به این صورت که آنها از ذرات طلا برای رنگ آمیزی این جامها بهره میگرفتند. نمونهای از این جامها که برای اولین بار کشف شد، جام لیکورگوس1 میباشد؛ که متعلق به قرن چهارم قبل از میلاد بوده و دارای ذرات نانومتری طلا و نقره است که در هنگام قرار گرفتن در نورهای مختلف رنگهای گوناگونی را از خود نشان میدهد. بعدها در قرون وسطی از این روش برای ساخت شیشه کلیساها استفاده میکردند.
تحقیقات اولیه بر روی نانوذرات به سال ۱۸۳۱ برمیگردد، وقتی که مایکل فارادی2 روی کلوئید قرمزرنگ طلا کار میکرد و اعلام کرد که رنگ کلوئید مزبور، به اندزه ذرات فلزی بستگی دارد. شاید بتوان بزرگترین تحول در تاریخ نانوفناوری را سخنرانی فیزیکدان بزرگ، ریچارد فاینمن3، درکنفرانس انجمن فیزیک آمریکا در سال ۱۹۵۹ دانست. در این کنفرانس، وی با ارائه مقالهای به نام “در آن پایین فضاهای خالی زیادی وجود دارد”4؛ درباره دستکاری مواد در ابعاد اتمی صحبت نمود. این مقاله امروزه به عنوان سرلوحهی انجمن نانوفناوری درآمده است. کمی بعد از آن در سال ۱۹۷۴ ناریو تانیگوچی5، یک محقق در دانشگاه توکیوی ژاپن، هنگام کار تحقیقاتی بر روی مواد در ابعاد نانومتری، از عبارت نانوفناوری استفاده کرد. امروزه مهندسی نانو به سرعت در حال گسترش است و امکان ادارهی قابلیتهای مکانیکی کاتالیزوری، الکتریکی، مغناطیسی، نوری و الکترونیکی را فراهم میکند[2].

1-3- اهمیت نانو تکنولوژی
شاید این ﺳﺆال در ذهن پدید آید که چه چیزی در مقیاس نانومتری وجود دارد که یک تکنولوژی بر پایه آن بنا نهادهشدهاست. آنچه باعث ظهور نانوتکنولوژی شده، نسبت سطح به حجم بالای نانومواد است. این موضوع یکی از مهمترین خصوصیات مواد تولید شده در مقیاس نانو میباشد. در مقیاس نانو، اشیاء شروع به تغییر رفتار میکنند و رفتار سطوح بر رفتار تودهای ماده غلبه میکند. در این مقیاس برخی روابط فیزیکی که برای مواد معمولی کاربرد دارند، نقض میشوند؛ برای مثال، یک سیم یا اجزای یک مدار در مقیاس نانو لزوماً از قانون اهم پیروی نمیکنند. قانون اهم، به جریان، ولتاژ و مقاومت بستگی دارد، اما در مقیاس نانو وقتی عرض سیم فقط به اندازه یک یا چند اتم باشد، الکترونها لزوماً باید در صف و به ترتیب و یک به یک از سیم رد شوند، بنابراین ممکن است قانون اهم در این مقیاس تا حدودی نقض شود. در حقیقت در این مقیاس، قوانین فیزیک کوانتوم وارد صحنه میشوند و امکان کنترل خواص ذاتی ماده بدون تغییر در ترکیب شیمیایی ماده وجود خواهد داشت[3].

1-4- نانومواد
نانومواد دروازهی ورود به دنیای نانو، و اولین گام برای رسیدن به اهداف بعدی نانوتکنولوژی میباشند و بدون توسعهی مواد جدید نانومتری، ورود به عرصهی نانوتکنولوژی غیرممکن خواهد بود. طبق یک تعریف، نانومواد، موادی هستند که حداقل یکی از ابعاد آنها کوچکتر از ١٠٠ نانومتر باشد.. در حالت کلی بنابر دلایل زیر خواص نانومواد به ابعادشان وابسته اند:
نسبت سطح به حجم بالا
تغییر در ساختار کریستالی
کاهش نقصهای شبکه[4].
1-5- تقسیمبندی نانومواد
نانومواد را میتوان برحسب ابعاد آنها به صورت زیر تقسیمبندی نمود:
الف- نانومواد صفربعدی6(0D)
نانوموادی هستند که هر سه بعد آنها کمتر از ١٠٠ نانومتر میباشد، و شامل نانوپودرها7 و نانوذرات8 میشوند. اگر نانومواد صفربعدی، نیمههادی باشند، به آنها نقطه کوانتومی9 میگویند.
ب- نانومواد یکبعدی(1D)
نانوموادی هستند که دو بعد آنها زیر ١٠٠ نانومتر بوده و در بعد دیگر بیش از 100 نانومتر میباشند. برخی از نانومواد یکبعدی عبارتند از: نانولولهها10، نانوسیمها11، نانومیلهها12، نانوتسمهها13، نانونوارها14، نانوکابلها15 و نانوفنرها16.

ج- نانومواد دوبعدی(2D)
نانوموادی هستند که فقط یک بعد آنها زیر ١٠٠ نانومتر بوده و دو بعد دیگرشان بیش از ١٠٠ نانومتر میباشد. مانند نانولایهها17 و نانوحلقهها18

د- نانومواد سهبعدی(3D)
نانوساختارهایی هستند که اجزاء آنها نانومواد صفر، یک، و یا دوبعدی میباشند. مثل؛ نانوکامپوزیتها، مواد نانوکریستالی و قطعاتی که نانوذرات در آنها پراکنده شدهاند[5].
1-6- نانومواد و انواع روشهای تولید آن
باید خاطرنشان کرد که روشهای ساخت مواد نانو بسیار گسترده میباشد، اما به طور کلی فرآیندهای مختلفی که برای تولید مواد نانو ارائه شدهاند دو رویکرد عمده را تعقیب میکنند که رویکرد از بالا به پایین و رویکرد از پایین به بالا میباشد و سایر روشها به صورت زیرمجموعههایی از دو رویکرد ذکر شده درنظرگرفته میشوند.
1-6-1- روش بالا به پایین
در رویکرد بالا به پایین برای تولید محصول، یک ماده تودهای را شکلدهی19 و اصلاح میکنند، به عبارت دیگر، اگر اندازهی یک مادهی تودهای به طور متناوب کاهش داده شود تا به یک ماده با ابعاد نانومتری برسد، از رویکرد بالا به پایین استفادهشدهاست. این کار اغلب، ولی نه همیشه، شامل حذف بعضی از مواد به شکل ضایعات است، مانند ماشینکاری یک بخش فلزی از یک موتور. در ادامه نمونههای مختلف روش بالا به پایین معرفی میگردد[6,1]:
الف- لیتوگرافی
الف-1- لیتوگرافی مستقیم (بدون ماسک)
الف-2- لیتوگرافی پروب پیمایشی
الف-3- لیتوگرافی نرم
الف-4- لیتوگرافی غیر مستقیم (مبتنی بر ماسک)
ب- فرآوری مکانیکی
ب-1- تغییر شکلدهی پلاستیکی شدید20
ب-2- اختلاط شدید
ب-3- فشردهسازی پودر

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ب-4- آسیابهای پرانرژی
ج- فرآوری حرارتی
ج-1- روش زینتر21
ج-2- روش آنیلینگ22 (متبلورسازی مواد آمورف)
د- ریسندگی
د-1- ریسندگی الکتریکی
د-2- ریسندگی مذاب

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب(به صورت کاملا تصادفی و به صورت نمونه) با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود-این مطالب صرفا برای دمو می باشد

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

1-6-2- روش پایین به بالا
در روشهای پایین به بالا محصول از مواد سادهتر به وجود میآید، مانند ساخت یک موتور از قطعات آن. در حقیقت کاری که در این روش انجام میشود، کنار هم قرار دادن اتمها و مولکولهایی که ابعاد کوچکتر از مقیاس نانو دارند، برای ساخت یک محصول نانومتری است. در ادامه نمونههای مختلفی از روش پایین به بالا معرفی میگردد:
الف- رسوب دهی فاز گاز
الف-1 رسوبدهی شیمیایی بخار23
الف-2 رسوبدهی شیمیایی در فشار اتمسفری
الف-3 رسوبدهی شیمیایی بخار پلاسمایی میکروویو
الف-4 رسوبدهی شیمیایی بخار پلاسمایی
الف-5 رسوبدهی شیمیایی بخار با خلاء خیلی بالا
الف-6 رسوبدهی فیزیکی بخار
الف-7 رسوب تبخیری
ب- روش کاتدپرانی (اسپاترینگ)
ج- رسوبدهی لیزر پالسی
د- روش سوزش اکسیژن با سرعت بالا
ه- فوتولیز و پیرولیز لیزری
و- سنتر بر پایه آئروسل
ز- تراکم شیمیایی بخار24
ح- سنتز سیال فوق بحرانی
ط- رسوبدهی از فاز مایع
ط-1 الکترو رسوبدهی
ط-2 مایسل معکوس
ط-3 پلیمریزاسیون میکروامولسیونی
ی- سل-ژل
ک- الگوبرداری از نانوساختارها
ل- خودآرایی در محلول
شکل 1-1 مقایسه دو روش بالا به پایین و پایین به بالا را نشان میدهد.
شکل 1-1- مقایسه روش بالا به پایین و پایین به بالا
واکنش‌های شیمیایی برای سنتز مواد می‌تواند در حالت گاز، مایع یا جامد انجام شود. سرعت نفوذ واکنشگرها در فاز گاز یا مایع چندین برابر بیشتر از فاز جامد است، به همین دلیل سنتز مواد نانوساختار در فاز گاز یا مایع در دمای کمتری انجام می‌شود و از رشد دانه‌های کریستالی ممانعت می‌شود. توسعهی علم نانو نه تنها استفاده از روش‌های قدیمی را تقویت کرده بلکه باعث توسعهی روش‌های جدید و اصلاح شده‌ای در سنتز این مواد شده است. روش‌های سنتز شیمیایی در فاز مایع شامل روشهای سل-ژل، سولوترمال25 (در فاز مایع آبی هیدروترمال26)، سونوشیمی27، رسوبدهی الکتروشیمیایی، میکرونانوامولوسیون، احیای نمک‌های فلزی، سنتز احتراقی در دمای پایین و غیره است؛ که از بین آنها روش سل-ژل را می‌توان متداول‌ترین روش تولید نانوذرات در فاز مایع دانست[6,1].

1-7- سنتز هیدرو(سولو)ترمال
چالش اساسی در علم نانو، کنترل دقیق اندازه و شکل ذرات است که مستقیماً به روشهای تولید این مواد مربوط میشود. روشهای تولید در فاز محلول مانند هیدروترمال، یکی از باارزشترین روشهای ساخت نانومواد در سالهای اخیر به شمار میآید و به دلیل کیفیت بالای محصولات بدستآمده از این روش، نسبت به سایر روشها برتری دارد.
فرآیند هیدروترمال روشی مناسب در تولید مواد محسوب میشود، زیرا از نظر محیطی، ملایم بوده و برای تولید مواد پیشرفته نظیر تکبلور تودهای تا ذرات خیلی ریز و در نهایت نانوبلور یا نانوذرات بسیار مناسب است[7]. بر اساس مشاهدات بهدست آمده، روش هیدروترمال، برای تولید پودرهای خیلیریز با خلوص و کیفیت بالا، استوکیومتری و مورفولوژی کنترل شده، توزیع اندازه ذرات، همشکل بودن، نقصهای کمتر، ذرات فشرده، بلورینگی بالا، تکرار پذیری بالا و غیره روش ایدهآلی است[8].
سنتز هیدرو(سولو)ترمال فرآیندی است که با استفاده از واکنشهای تک فازی یا چند فازی در محیطهای آبی و غیرآبی و دماهای بیشتر از °C 100 و فشار بالای یک اتمسفر، برای تولید مواد سرامیکی مورد استفاده قرار میگیرد. واکنشدهندهها عموماً به صورت محلول، ژل و یا سوسپانسیون هستند. یکی از محدودیتهای سنتز هیدروترمال، عدم استفاده از این فرآیند در دماهای بالاتر از °C 1000 و فشار بالای MPa500 است. ویژگیهای اصلی پودرهای سنتز شده به روش هیدروترمال عبارتند از:
مستقیماً از محلول خود تشکیل میشوند.
معمولاً بدون آب، کریستالی یا آمورف هستند.
بسته به دما، هر کدام از این حالتها اتفاق میافتد.
اندازه ذرات در روش هیدروترمال با استفاده از دما، قابل کنترل است.
شکل ذرات با استفاده از مواد اولیه قابل کنترل است.
پودرها کاملا واکنشپذیر هستند.
در بیشتر موارد، احتیاج به کلسینه کردن ندارند.
در خیلی از موارد، احتیاج به فرآیند آسیاب ندارند[9].

1-8- بیو نانو تکنولوژی
تلفیق بیوتکنولوژی با فناوری نوظهور نانوتکنولوژی، مباحث جدیدی را بین محققان، هم در سطح دانشگاهی و هم در حوزه صنعت به ‌وجود آورده است. نتیجهی این تلفیق، ظهور بیونانوتکنولوژی، به‌عنوان یک زمینهی تحقیقاتی بین‌رشته‌ای است که به ‌سرعت در حال رشد و توسعه است و با مقوله علم و مهندسی در سطح مولکول، ارتباط دارد.
برخی از صاحب ‌نظران، بیونانوتکنولوژی را به‌ عنوان زیرمجموعه‌ای از نانوتکنولوژی، به این صورت تعریف کرده‌اند: “مطالعه و ایجاد ارتباط بین بیولوژی مولکولی ساختاری و نانوتکنولوژی مولکولی”. برخی دیگر، آن ‌را به عنوان زیر مجموعه‌ای از بیوتکنولوژی بدین شکل تعریف کرده‌اند: “به‌کارگیری پتانسیل بالقوهی بیولوژی در ساخت و سازماندهی ساختارهای پیچیده با استفاده از مواد ساده و با دقت در حد اتم”. در این زمینه، تنها تفاوتی که بین بیونانوتکنولوژی و بیوتکنولوژی وجود دارد این است که طراحی و ساخت در مقیاس نانو، جزء لاینفک پروژه‌های بیونانوتکنولوژی است؛ در حالی‌که در پروژه‌های بیوتکنولوژی، نیازی به فهم و طراحی در حد نانو نیست[10].

1-9- سرامیکهای کلسیم فسفاتی
بیش از سه دهه است که سرامیکهای کلسیم فسفات به دلیل خصلت بیواکتیویتی ذاتی خود، به عنوان مواد ایمپلنت استفاده شدهاند[13،14]. سرامیکهای کلسیم فسفات شامل هیدروکسی آپاتیت28، β-تری کلسیم فسفات29، کلسیم فسفات دو فازی (BCP)30، کلسیم فسفات آمورف (ACP)31، هیدروکسی آپاتیت دارای فقر کلسیم32 و کربنات آپاتیت (CA)33 هستند. سرعت انحلال کلسیم فسفاتها در آب به ترتیب β-TCP > CA > HA است که این ترتیب با دنبال کردن حلالیت در یک زمان مشخص به دست میآید]14[. هیدروکسی آپاتیت پراستفادهترین محصول کلسیم فسفات میباشد، زیرا با استخوان پیوند محکمی تشکیل میدهد. علاوه بر این، هیدروکسیآپاتیت برای درمان نقصها و بازسازی بافت استخوان به کار میرود[13].
به دلیل خواص مکانیکی پایین و استحکام کم سرامیکهای بیواکتیو، استفاده از آنها در مناطقی که تحت فشار هستند، مطلوب نیست. این محدودیت از طریق ترکیب هیدروکسی آپاتیت با موادی از قبیل ذرات فلزی و یا پلیمرها، یا با افزایش تخلخل در ساختار هیدروکسی آپاتیت که باعث رشد سریع استخوان و تقویت بافت میشود، میتواند جبران شود[15،16]. میزان تخلخل (100-600 میکرومتر) را میتوان به کلسیم فسفاتها، از طریق افزایش موادی مثل پارافین، نفتالین و یا هیدروژن پروکسید اضافه کرد. اداره غذا و دارو (FDA)34، استفاده از هیدروکسی آپاتیت متخلخل را برای درمان ضایعات استخوانی ناشی از تروما35 به ثبت رسانده است[13]. یکی دیگر از محدودیتهای استفاده از هیدروکسی آپاتیت، حلالیت کم آن در شرایط فیزیولوژیکی است. اگرچه هیدروکسی آپاتیت به دلیل عدم تحلیل در دندانپزشکی مورد استفاده قرار میگیرد، اما به طور گسترده برای دیگر کاربردهای ارتوپدی استفاده نمیشود.
تری کلسیم فسفات (TCP) میتواند به دو فرم آلفا و بتا وجود داشته باشد. از آنجا که سرعت انحلال تری کلسیم فسفات بیشتر از هیدروکسی آپاتیت است، ثابت شده است که اکثر ایمپلنتهای تری کلسیم فسفات در عرض یک ماه بعد از کاشتن، تحلیل رفتهاند؛ اما فرم بتای آن برای ترمیم ضایعات پریودنتال36 و تقویت استخوان مورد استفاده قرارگرفته و به شکل استوانهای برای استفاده به عنوان یک ماتریس دارو، فرم داده شده است[15،17].

1-10- سیمانهای کلسیم فسفاتی
سیمانهای کلسیم فسفاتی، از مخلوط کردن پودر کلسیم و نمکهای فسفات در یک فاز آبی تشکیل میشود. در شرایط محیط، این فاز آبی ممکن است، آبمقطر، فسفات بافر سالین37، سدیم ارتو فسفات، فسفریک اسید و یا سیتریک اسید باشد. پس از مخلوط کردن پودر و فاز آبی، خمیری شکل میگیرد که به طور معمول در عرض چند دقیقه به جسم سختی تبدیل میشود. بزرگترین مزایای سیمانهای کلسیم فسفاتی، در مقایسه با بلوکهای جامد و یا گرانول هیدروکسی آپاتیت، این است که به راحتی به طور نامنظم شکل میگیرند و در محیط بدن، برای پر کردن نقص استخوان مناسب هستند. علاوه بر این، سیمان کلسیم فسفات را میتوان به طور مستقیم به ناحیهی شکستگی و نقص استخوان تزریق کرد[16،18].

1-11- کلسیم فسفاتها
کلسیم فسفاتها علاوه بر 3-PO4، میتوانند حاوی آنیونهای ارتوفسفاتی اسیدی مثل -H2PO4 و 2-HPO4 و یا به صورت ترکیب با آب یعنی (2H2O.CaHPO4) باشند. آنها همچنین میتوانند به شکلهای مختلف فسفات ازقبیل ارتو (PO43-)، متا (PO3-)، پیرو (P2O74-) و پلیفسفات -(PO3)nn تبدیل شوند. در سیستمهای آبی، پیرو فسفاتها مهارکنندههای38 قوی هستهزایی و رشد کریستالهای کلسیم فسفاتها هستند[17].
کلسیم فسفاتها میتوانند به فازهای مختلف کریستالیزه شوند که در جدول 1-1 خلاصه شده است. این تغییر فازها به دما، فشار جزئی آب، ناخالصیها[19،20]، نسبت مولی کلسیم به فسفر ، اسیدیته و غیره وابسته هستند[17].
جدول 1-1- خواص فیزیکی نمکهای مختلف کلسیم فسفات[20،23]
نامفرمول شیمیایینام فازنسبت کلسیم به فسفردانسیته (گرم بر سانتیمتر مکعب)حلالیت در°C25
(-log (Ksp))Monocalcium
phosphate
monohydrateCa(H2PO4)2·H2O…50/023/214/1Monocalcium
phosphate anhydrateCa(H2PO4)2…50/023/214/1Dicalcium phosphate
DehydrateCaHPO4·2H2Oبراشیت00/131/259/6Dicalcium phosphate
AnhydrateCaHPO4مونتیت00/189/290/6Octacalcium
phosphateCa8(HPO4)2(PO4)4·5H2O…33/161/260/96α-Tricalcium
phosphateCa3(PO4)2…50/186/250/25β-Tricalcium
phosphateCa3(PO4)2ویتلوکیت50/107/390/28Amorphous calcium
PhosphateCaxHy(PO4)z·nH2O,
n=3-4.5;
15-20 % H2O…20/2-20/1-*HydroxyapatiteCa10(PO4)6(OH)2…67/116/380/116Tetracalcium
PhosphateCa4P2O9هیلگنستوکیت00/205/344-38: * به طور مشخص قابل اندازهگیری نیست؛ اگرچه بعضی از مقادیر در pH مشخص، گزارش شدهاند.
1-11-1- مونو کلسیم فسفات39 (MCP)
مونو کلسیم فسفات یک ترکیب شیمیایی با فرمولH2PO4)2 )Ca است که به دو صورت منوهیدرات (MCPM)40 و نمک بیآب آن (MCPA)41 وجود دارد. MCPM و MCPA بیشترین
حلالیت را در آب و اسید نسبت به کلسیم فسفاتهای دیگر دارند[18].
MCPM با اضافه کردن کلسیم اکسید یا کلسیم هیدروکسید به فسفریک اسید غلیظ، و پس از آن تبلور مجدد، شستشو و خشک کردن، به دست میآید. پس از حرارت دادن محلول MCPM کریستالیزه، تا C˚ 130، MCPA تشکیل میشود[20].
حضور MCPA و MCPM از پیکهای الگوی XRD در θ2، 7، 23-24 و 24-26 درجه مشخص میشود. علاوه بر این، در طیف FT‐IR، 2-HPO4 در عدد موجی cm-11870 ظاهر میشود. به دلیل اسیدیته بالا و حلالیت آنها، MCPM و MCPA به ندرت در بافت کلسیفیه42 وجود دارد. اگرچه MCPM زیستسازگار نیست، ولی به عنوان یک جزء سیمانهای کلسیم فسفاتی در پزشکی مورد استفاده قرار میگیرد. MCPM در محلولهای بسیار اسیدی کریستالیزه میشود. وقتی درجه حرارت شرایط رسوبدهی بیش از C˚ 100 شود، MCPM آب از دست میدهد، و به MCPA تبدیل میشود[17].

1-11-2- دی کلسیم فسفات43 (DCP)
DCP مخفف دی کلسیم فسفات، یک ترکیب شیمیایی سنتزی، به صورت پودر سفید رنگ با pH اسیدی تا خنثی به فرمول شیمیایی CaHPO4 میباشد که در انواع هیدرات، مونو هیدرات و دی هیدرات وجود دارد و به یکی از دو روش زیر سنتز میشود[21]:

H3PO4 + CaCO3 → CaHPO4 + CO2+ H2Oواکنش 1-1:
H3PO4 + CaO → CaHPO4 + H2Oواکنش 1-2:
دی کلسیم فسفات انیدرات (DCPA)44 فرم بدون آب دی کلسیم فسفات دی هیدرات (DCPD)45 است. DCPD را میتوان به طور همزمان با اضافه کردن محلول آبیNa2HPO4 و KH2PO4 به محلولCaCl2 در دمای اتاق بهدست آورد[22]. DCPDهمچنین از اضافه کردنH3PO4 خنثی رقیق بر کلسیم سوکرات (کربنات کلسیم و ساکارز) تهیه میشود[23].
محصول نهایی DCPD به HA هیدرولیز میشود. هیدرولیزDCPD به اکتا کلسیم فسفات(OCP) 46 در محدودهpH ، 2/6 تا 4/7 در صورتی که درجه حرارت در بازه 25 تا ˚C 37 باشد، رخ میدهد، اما آپاتیتها زمانی شکل میگیرند کهpH یا دما افزایش یابد. در واقع،OCP به جایHA شکل گرفته است؛ دلیل این است کهOCP حلالیت پایینتر از DCPD دارد.
در درجه حرارت بالاتر از 60 تا ˚C 90 در آب،DCPD بهDCPA تبدیل میشود. وقتی DCPD در ˚C 180 حرارت داده میشود،DCPA بهدست میآید. این تبدیل، در معرض یون فلوراید تشدید میگردد. لذا به منظور کند کردن فرآیند تبدیل ذکر شده، از بعضی مواد مانند تترا سدیم پیرو فسفات استفاده میشود. DCPD سادهتر از DCPAرسوب میکند، به این دلیل که سرعت رشد کریستالDCPA آهستهتر از DCPD میباشد؛ اگرچه از نظر ترمودینامیکیDCPA نمک پایدارتری است.

1-11-3- اکتا کلسیم فسفات (OCP)
اکتا کلسیم فسفات اغلب به عنوان یک حدواسط در رسوبدهی ترمودینامیکی هیدروکسی آپاتیت و آپاتیتهای بیولوژیکی حضور دارد. رشد و هیدرولیز OCP، به عنوان یک رویهی مهم در فرایند معدنی استخوان و دندان در نظر گرفته شده است. چون OCP دارای یک ساختار شبیه به HA میباشد، ورود ناخالصیهایی مانند کربنات، منیزیم و سدیم به شبکه کریستالی آن، امکانپذیر است.
OCP را میتوان با هیدرولیز آهسته DCPD در C˚ 40 تهیه کرد. همچنین، OCP میتواند توسط هیدرولیز DCPD در 80 تا C˚ 85 در نیتریک اسید رقیق و 5=pH به مدت 30 دقیقه تشکیل شود. OCP خالص، از اضافه کردن کلسیم استات به حجم مساوی از سدیم فسفات در pH برابر 5 و دمای C˚ 60، یا pH برابر با 4 و دمای 70 الی C˚ 80، به مدت 3 تا 4 ساعت به دست میآید. اگرچه، تأیید شده است که در محلول و سیستمهای ژل مانند، پیرو فسفاتها47 مانع از رشد OCP و در نتیجه باعث رشد کلسیم فسفات آمورف به جای آن میشود، اما کربنات (2-CO3) یا سیترات48 مایل به تشکیل کلسیم فسفات آپاتیتی هستند. با توجه به در دسترس بودن یونهای کلسیم، OCP در آب به هیدروکسیآپاتیت هیدرولیز میشود که میتوان آن را با واکنش زیر بیان کرد[17]:

Ca8H2(PO4)6.5H2O + 2Ca2+ → Ca10 (PO4)6(OH)2 + 3H2O + 4H+واکنش 1-3:
1-11-4- تری کلسیم فسفات (TCP)
یکی دیگر از ترکیباتی که کاربردهای وسیعی درترمیم بافتهای استخوانی دارد، تری کلسیم فسفات میباشد[24]. در تری کلسیم فسفات (TCP)، نسبت مولی کلسیم به فسفر نزدیک به 5/1 است.TCP در چهار فرم وجود دارد: TCP آمورف49، TCP آپاتیتی50، α-TCP، وβ-TCP. TCP آمورف، به طور معمول از محلول نمکی کلسیم و هیدروژن فسفات در دمای محیط و pH برابر10 تشکیل میشود.
TCP آپاتیتی، از تبلور در سیستم آبی مشتق شده است. α-,β-TCPنمیتوانند به طور مستقیم در سیستمهای آبی رسوب کنند، اما این دو فرم را میتوان با حرارت دادن مخلوط نمکهای کلسیم فسفات از قبیلDCPA و کلسیم کربنات سنتز کرد. α-TCP از حرارت دادنβ-TCP در ˚C 1125 تشکیل میشود که این دمای انتقال فرمβ بهα است[17,18,25].
روشهای مصنوعی تولید β-TCP شامل شیمی مرطوب و شیمی حالت جامد است[26]. برای شیمی مرطوب، هیدروکسی آپاتیت دارای فقر کلسیم (Ca9 (HPO4) (PO4) 5(OH)) با همان نسبت کلسیم به فسفر موردنیاز TCP، نیاز به سخت شدن در 700 تا C˚ 800 دارد، که در واکنش زیر نشان داده شده است.

Ca9(HPO4)(PO4)5(OH) → 3Ca3(PO4)2 + H2Oواکنش 1-4:
1-11-5- کلسیم فسفات آمورف (ACP)
کلسیم فسفات آمورف (ACP) اغلب به عنوان یک حدواسط در طی تشکیل فسفاتهای کلسیم به خصوص هیدروکسی آپاتیت غیر استوکیومتری51 در سیستمهای آبی وجود دارد. ACP را میتوان از اضافه کردن سریع محلولهای حاوی یونهای کلسیم و فسفات، و سپس شستشو و خشک کردن در یخ سنتز کرد[17]. حضور پیروفسفات و یونهای کربنات و منیزیم، کریستالیزه شدن ACP را به تعویق میاندازد، اما یونهای فلوراید تبلور آن را سرعت میبخشد[18]. نسبت Ca/P در ACPبسته بهpH و غلظت محلولهای مخلوط شده از 18/1 تا 50/1 متفاوت است[17,18].
تغییر فازACP در حضور و یا غیاب آب منجر به تشکیل محصولات مختلف میشود. معمولا در محلولهای کمی قلیایی،ACP ، بهHA و یا ns-HA تبدیل میشود. DCPD وOCP همچنین میتوانند از ACP به وجود آیند[17].
نوار جذبی FT‐IR فسفات درACP منحصر به فرد بوده و دارای پیک پهنی شبیه یونهای فسفات محلول است. با این حال، برخی از نوارهای فسفات در طیفFT‐IR بین محدوده عدد موجی 890 و cm-1 1250 میباشد[17].

1-11-6- هیدروکسی آپاتیت (HAp)
از مهمترین بیوسرامیکهای مورد استفاده در پزشکی که در سالهای اخیر، تحقیقات زیادی را به خود اختصاص داده است، هیدروکسی آپاتیت میباشد. این بیوسرامیک زیستفعال است، بدین معنی که پس از کاشت آن در بدن، بافت استخوان جدیدی بر روی آن رشد کرده و اتصال محکمی میان این نوع کاشتنی با بدن بر قرار میشود. هیدروکسیآپاتیت از نظر ترکیب شیمیایی و ساختار، شبیه بخش غیرآلی استخوان است و در نتیجه سطح کاشتنی را به اجزای غیرآلی پیوند میدهد و با بافتهای سخت و نرم، زیست سازگار است؛ به عبارت دیگر استخوان دوست است، جذب نمیشود و تحلیل نمیرود. استخوان سازی را تحریک میکند و باعث میشود که استخوان درون تخلخلهای موجود (تخلخلهای میان گرانولها یا موجود در قطعه) رشد کند. هیدروکسی آپاتیت پیوند مستقیمی با استخوان ایجاد میکند و چسبندگی مطلوبی حاصل میشود. بنابراین این ماده بهترین جانشین برای بافتهای سخت بدن میباشد.
1-11-6-1- ساختار هیدروکسی آپاتیت
آپاتیت نام گروهی از کانیهاست که با فرمول عمومی M10(AO4)X2مشخص میشوند. در این فرمولM ، معرف فلزات قلیایی خاکی نظیرSr ،Ba ، Ca یا عناصری چونMn ،Cd و Pb است. موضع A میتواند توسط عناصری از قبیل ,P Vو As اشغال شود که در این صورت به ترتیب، چهاروجهیهای فسفات، وانادات و آرسنات به وجود میآید و یونهایی نظیرOH- ، F- و Cl-نیز معمولا در محل X قرار میگیرند[27]. ورنر52 در سال 1786 نام آپاتیت را از کلمه یونانی”apataw”، به معنی فریب گرفت[28]، چون آپاتیت در ابتدا به صورت مخلوط با چند مادهی معدنی دیگر مانند زمرد کبود، کریستولیت53 و فلوریت54 بود[22]. در سال 1926، فرم آپاتیتی کلسیم فسفات به عنوان فاز معدنی استخوان انسان شناخته شد (50-60 درصد وزنی)[18].
هیدروکسیل آپاتیت که هیدروکسی آپاتیت نیز نامیده می شود، فرم معدنی و طبیعی کلسیم آپاتیت با فرمول Ca5(PO4)3(OH) است، اما معمولاً به صورت، Ca10(PO4)6(OH)2 نوشته میشود تا مشخصکند که سلول واحد کریستال شامل دو جزء است. هیدروکسی آپاتیت عضو پایانی هیدروکسیلی گروه آپاتیت مرکب است. هیدروکسی آپاتیت به فرم سیستم کریستالی هگزاگونال، کریستالیزه میشود. چگالی نسبی08/3 و سختی آن 5 است. پودر هیدروکسی آپاتیت خالص، سفید رنگ است اما آپاتیتهای طبیعی، ممکن است رنگهای قهوه ای، زرد یا سبز داشته باشند[29].
هیدروکسیآپاتیت دارای سلول واحد پیچیده و نسبتاً بزرگی است که احتمال از دست رفتن یکپارچگی در آن زیاد است. اگر نسبت اتمی کلسیم به فسفر در هیدروکسی آپاتیت 10 به 6 یا معادل 67/1 باشد، هیدروکسی آپاتیت کاملاً استوکیومتری است. لیکن این نسبت با توجه به امکانپذیر بودن تغییرات در ساختار و ترکیب، که منجر به تشکیل هیدروکسی آپاتیتهای غیر استوکیومتری می شود، میتواند به طور قابل توجهی از مقدار تئوری فاصله بگیرد. مهمترین دلایل آن عبارتند از کمبود یونهای کلسیم و هیدروکسیل، جایگزینی یون کربنات به جای هیدروکسیل یا فسفات، جایگزینی F-یا –Cl، و گاه کربنات به جای هیدروکسیل، و سرانجام جانشینی یونهایی چونMg ، Al وSr به جای یون کلسیم می باشد[30].
در شکل 1-2، ساختار بلوری هیدروکسی آپاتیت قابل مشاهده میباشد و شکل 1-3، ساختار شبیه سازی شده هیدروکسی آپاتیت را در طول جهت] ٠٠٠١[ نشان میدهد. هیدروکسی آپاتیت از ستونهای مربوط به اتمهای Ca و O تشکیل شده است که با محور هگزاگونال موازیاند. ثابتهای شبکه آن 9418/0a= و 6884/0c= در واحد نانومتر هستند. البته در مورد استخوان، تفرق اشعه ایکس، فاز معدنی را هیدروکسی آپاتیت معرفی میکند و با اندازهگیری نسبت Ca/P، این نسبت برابر 5/1 میباشد. نتیجه آنکه در ساختار شبکه تفاوتی نکرده است ولی ترکیب شیمیایی تغییرکرده است. این در واقع همان جایگزینی یونهای OH- با یونهای Cl- و F-است که ثابتهای شبکه را تغییر ندادهاند. البته مکانیزمهای دیگری هم برای آن قابل تصور است به این ترتیب که یونهای CO32- به جای یونهای OH- یا PO43- قرار گیرند یا جانشینی یون کلسیم با یونهای منیزیم صورت گیرد[28،29].
شکل 1-2- شبکه بلوری هیدروکسی آپاتیت که بر قاعده منشور آن تصویر شده است
شکل 1-3- ساختار شبیه سازی شده هیدروکسی آپاتیت در طول جهت [٠٠٠١][31]
در نهایت آنچه از شکل 1-3 قابل استخراج میباشد، این است که 6 یون کلسیم همراه با یونهای هیدروکسیل تشکیل مثلثهای متساوی الاضلاع میدهند که محور هیدروکسیلها عمود بر مرکز آنها قرار گرفته است لذا برهمکنشی قوی بین یونهای کلسیم و هیدروکسیل برقرار شده است. مثلثها به طور متوالی با 60 درجه چرخش نسبت به یکدیگر قرار گرفتهاند. 4 کلسیم در طول دو ستون جداگانه موازی با ستون هیدروکسیلها در بالاترین نقطه در میان خطی که مثلثهای کلسیم را به هم وصل میکند قرار دارند. در همسایگی این کلسیمها، اتمهای اکسیژن قرار گرفتهاند که چهاروجهی های ارتوفسفات را میسازند اتمهای اکسیژن هیدروکسیل در حدود 3/0 آنگستروم نسبت به صفحه مثلثهای کلسیم جا به جا شدهاند و آرایش یونهای هیدروکسیل به صورتی است که پیوند O-Hدر امتداد ستونها قرار میگیرد اما صفحه مثلثهای کلسیم را قطع نمیکند[32]. اگر F- جایگزین OH-شود، در مرکز مثلثهای کلسیم قرار خواهد گرفت و به دلیل ایجاد پیوند قویتر ساختار پایدارتری را فراهم میکند؛ این موضوع در شکل 1-4 نشان داده شده است[27].
شکل 1-4- ساختار آپاتیت و فلوروآپاتیت
1-11-6-2- رفتار حرارتی هیدروکسی آپاتیت
تبدیلات فازی هیدروکسی آپاتیت به مقدار زیادی به درجه ناخالصیهای آن، ویا به عبارت دیگر به درجه استوکیومتری آن بستگی دارد. بنابر بررسیهای صورت گرفته برای بلور هیدروکسی آپاتیت، استوکیومتری تا دمای °C 1300 در حضور بخار آب کاملا پایدار باقی میماند و هیچ گونه تحولات فازی در آن رخ نمی دهد[33]. در مقابل هیدروکسی آپاتیت غیر استوکیومتری در دمای حدود °C 800 به یک ماده دو فازی که مخلوطی از فازهای، هیدروکسی آپاتیت و تری کلسیم فسفات است، تبدیل میشود. به عبارت کلی، ترکیبات کلسیم فسفاتی که در آنها 2 < Ca/P < 667/1 میباشد، بعد از کلسینه کردن در محدوده دمایی700 تا°C 1100 به هیدروکسی آپاتیت استوکیومتری و کلسیم اکسید تبدیل میشود، در صورتی که اگر 667/1 < Ca/P < 5/1 باشد به هیدروکسی آپاتیت استوکیومتری و تری کلسیم فسفات تجزیه می شود[30،32].
1-11-6-3- موارد مصرف و کاربرد

دسته بندی : پایان نامه

پاسخ دهید